28. odsłona święta zabytków nosi tytuł To znak! Tematem przewodnim tegorocznej edycji są znaki, będące nośnikami opowieści, które czekają na odnalezienie i odczytanie. Można je wytropić na na ścianach budowli, wyryte w drewnie i metalu, zapisane na kartach grubych księgach czy ukryte w kompozycjach malarskich. Subtelne detale architektoniczne i artystyczne wymagają od obserwatora szczególnej uważności oraz gotowości do zmiany perspektywy. Jednak dzięki wsparciu ekspertów te z pozoru nieme symbole zostaną zamienione w fascynujące narracje o sztuce, architekturze, rzemiośle i znaczeniach ukrytych w małopolskim dziedzictwie.

16 i 17 maja – pierwszy weekend Dni Dziedzictwa

W tych dniach uczestnicy Dni Dziedzictwa będą mieli okazję zwiedzić Dworek Beaty Matejkówny-Kirchmayerowej w Krakowie-Dębnikach, gdzie obecnie mieści się siedziba główna Biblioteki Kraków, a w niej dwa niezwykłe miejsca pamięci – gabinety Sławomira Mrożka i Jerzego Pomianowskiego. Historia dworu wiąże się z córką Jana Matejki, Beatą Kirchmayerową, od 1894 roku właścicielką mieszczącej się nieopodal fabryki wyrobów ceramicznych. Na gruncie sąsiadującym z zakładem w 1897 roku zbudowano willę, sama fabryka – choć produkowano w niej głównie piece kaflowe – słynęła z funkcjonującego do 1910 roku działu ceramiki artystycznej, dla którego projektowali tacy artyści jak Konstanty Laszczka, Jan Szczepkowski czy Stefan Matejko.

Podczas Dni Dziedzictwa na krakowskich Dębnikach będzie można zwiedzić nie tylko dworek, ale także historyczny teren dawnego zakładu ceramiki. Program obejmuje oprowadzania tropem znaków ukrytych w przestrzeni starych Dębnik, gdzie w trakcie spacerów uczestnicy będą mogli wypatrywać ich wspólnie i na własną rękę. Atrakcje przygotowano również dla rodzin z dziećmi, między innymi warsztaty wielokulturowe czy detektywistyczne spacery z Panią Fishką. To wyjątkowa okazja do wspólnego rozczytywania autentycznej historii tego miejsca.

Poza Krakowem odwiedzić będzie można Nowy Targ, a w nim Muzeum Drukarstwa. Jego sercem jest wyprodukowana około 1848 roku maszyna typograficzna wiedeńskiej firmy Helbig & Müller. Wciąż powstają na niej artystyczne druki, projektowane niejednokrotnie przez współczesnych twórców – grafików z Polski i zagranicy. Podczas Dni Dziedzictwa mistrzowie sztuki drukarskiej, introligatorzy i zecerzy odsłonią kulisy dawnego rzemiosła w trakcie pokazów i spotkań.

Innym miejscem na Podhalu, które otworzy się dla zwiedzających w tym czasie, jest Chałupa Anny Doruli w Szaflarach. Drewniany dom należący do rodziny Walkoszów to unikalny zabytek, kryjący w swoim wnętrzu zagadkowe malowidło przedstawiające scenę Zaśnięcia Matki Boskiej w otoczeniu Apostołów. Ten na co dzień niedostępny obiekt zostanie otwarty dla zwiedzających, dając okazję do wysłuchania opowieści gospodyni i przewodników o funkcjach dawnych sprzętów oraz symbolice zdobień i znaków obecnych w podhalańskiej architekturze. Program uzupełnią spacery po wsi, pozwalające na wspólne tropienie detali architektonicznych i odkrywanie kulturowego krajobrazu Podhala, który wciąż skrywa wiele frapujących historii.

23 i 24 maja – drugi weekend Dni Dziedzictwa

W drugi weekend Dni Dziedzictwa uczestnicy będą mogli zwiedzić Pałac Spiski w Krakowie. Gmach ten przez stulecia pełnił funkcję rezydencji magnackiej rodów, między innymi Lubomirskich i Maciejowskich, a jednocześnie stał się kolebką krakowskiego teatru i drukarstwa. Podczas tegorocznej edycji Dni Dziedzictwa uwaga zostanie skierowana przede wszystkim na dzieje oficyny Schedlów, w której w 1682 roku wydana została pierwsza polska książka kucharska autorstwa Stanisława Czernieckiego. 

Sygnet wydawniczy, czyli godło drukarni – ręka Boga trzymająca kulę ziemską, posłuży jako punkt wyjścia do opowieści o dawnym rzemiośle. W sieni Pałacu Spiskiego zaplanowano specjalne pokazy drukowania na papierze czerpanym, podczas których zaprezentowany zostanie zbiór wiernych kopii dawnych klocków drzeworytniczych i wykonanych z nich odbitek. Wydarzenie umożliwi szczegółowe poznanie procesu powstawania drzeworytów.

Ze względu na historyczne powiązania Pałacu Spiskiego z sąsiadującym Pałacem Krzysztofory, program obejmie także zwiedzanie przestrzeni Muzeum Krakowa. Na wystawach„Kunszt i fach. Kraków rzemieślników” oraz „Kraków od początku, bez końca” zaprezentowane zostaną dawne znaki cechowe, godła i pieczęcie. Ofertę uzupełnią rodzinne warsztaty poświęcone krakowskim legendom, które umożliwią wielopokoleniowe odkrywanie tajemnic Krakowa.

W drugi weekend Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego zawitają też do Rzepiennika Biskupiego, gdzie będzie można zobaczyć zabytkowy dwór oraz dwa kościoły: pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i pw. św. Jana Chrzciciela. Centralnym punktem narracji staną się unikatowe, młodopolskie polichromie autorstwa Jana Bulasa – ucznia Stanisława Wyspiańskiego – które w 1912 roku gęsto pokryły wnętrze kościoła parafialnego monumentalnymi motywami polnych kwiatów i symbolicznych ostów, a w mniejszej skali ozdobiły także ściany szlacheckiej siedziby.

Podczas Dni Dziedzictwa goście będą mogli wziąć udział w edukacyjnych spacerach etnobotanicznych i obejrzeć wystawę poświęconą roli roślin w sztuce i medycynie ludowej. Program dopełnią warsztaty na terenach zielonych wokół dworu oraz koncert muzyki chóralnej kompozytorów okresu Młodej Polski, pozwalający na kontemplację malarskiego dziedzictwa regionu w wyjątkowej oprawie dźwiękowej.

Tegoroczne Dni Dziedzictwa to zaproszenie do uważnego i bliższego spojrzenia na otaczającą rzeczywistość poprzez pryzmat detali, które na co dzień mijamy bez głębszej refleksji.

Fotografie: A. Rzepa, MIK

28. Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego
16-17 maja, 23-24 maja 2026
rezerwacje na www.dnidziedzictwa.pl